(ماچو) چیشا، کی ماچو (ماچو) زوانا، ئهی تو ماچی چێش؟

هۆرام

من ماچو هۆرامی زوانا، چونکه ناوچیو ههن، که خهڵکانیوش چنه مژیوا به هۆرامی قسی کهرا و پنهشا ماچا هۆرامی، پیسهو فرهو زوانهکا تهری که نامیش سهرو بنهماو ناشناڵێتی گیریووه نموونه (ئینگلاند- ئینگلیز- ئینگلیزی) ، (جێرمهنی – جێرمهن- جێرمهن ، دۆیچلاند- دۆیچ- دۆیچ) ، (هۆلهند- هۆڵهندی) ، (عهرهبستان- عهرهب، عهرهبی) ، (فارس – فارسی) ، (بلوجستان- بلوج – بلوجی) ، (ئوردو- ئوردویی) ، (سۆران- سۆرانی) ، ( کرمانج- کرمانجی)، ( لوردستان- لوڕ – لوڕی)،....تد ئایا ڕیکخهری ڤیستوڤاڵو ماچووی، متاوا پنهما واچا (ماچوران یا ماچورستان) نا چکو، کۆتهن کوگه ؟ ماچووهکی کینی و کهیۆن ههنی؟ ئهی سهرچاوهو (ماچو) بییهی (هۆرامی) کامهنه و کهیۆن به هۆرامی ماچیو (ماچو)؟ ڕهنگا وهڵامو ئی پرسیاری (م. عوسمان هۆرامی، ئهیوب کوێخا ڕۆستهم هۆرامی) پتاوا داوه ، چونکه ڕوژگاریو بی، سلیمانییهنه جیاتی دژمانی پنهشا واچیی! ههر وهرو ئانهیه دروستهرا وهڵی فارای نامو زوانی - که هیچ کاتیوهنه ڕووهش نهدێنه و نامو زوانی تهنیا چیویوا مهکریو فاڕیو- نامو وێشا فارا و کهراش به (م. عوسمان ماچو، ئهیوب ڕۆستهم ماچو) ئیتر ڕهنگا پی جوره ههست کهرا که دژمانیشا پنه مدریو، چونکه کاکهیهکیش پیسهو سوکایهتی ناوچهو گهرمانییهنه پنهشا واچییان (ماچو)، چونکه ئاﮆی واژهو (ماچو)ی فره بهکار مارا، ههر پیسه که به سوماڵییهکا ماچیو (قلی قلی) پیسهو سوکایهتی به زوانهکهیشا.

بهڵام ئهگهر مهڵبهندهکهو م. عوسمانی و ئهیوب ڕوسهمی، هورستێنی و ویرشا چانهیه کهردێوه که نامیوه پێ مهڵبهندهکهو ویشا که مهڵبهندیوی پارتیی سهر به (ینک)ا، بیزاوه و واژهو هۆرامانی کوڵو ویشا کهراوه، خو خراپ نهبی و بهپاو پیشنیارهکهو ویشا، یاگو ویشا که کهراش به مهڵبهندو ڕوشنویری (ماچو-ینک)!

پیسه مزانمی دونیا و ڕوشنویری و زانستی و فیلوسوفییهنه هیچ کاریو بی بهڵگه و پایهیی میژوویی گنو خانهو بیپاشخانهیی دانشیی و پیسهو سکێچی تهنیا بازارو بازرگانیهنه ڕاش بووه ، ئهگهر تهماشو ههوڵهکهو مهڵبهندو ڕوشنویری پێ به ماچوکهردهی زوانی هۆرامی دهیمی، پێما بهرگنو که بیجگه ڕازیکهردهو دهسهلاتدارا و ڕوشنویره شوڤینیستهکا سۆرانی وهراوهرو بڕیو زهڕی و یابنهیاگهی و پارتیبازی بهڕیوهبهرا ئا مهڵبهنده بهنام هۆرامییه، هیچی تهر نییا و مهبو.

به برواو من ئیتر پارتیگهریی (مهلبهندو روشنویری هۆرانمان)ی به زوانی هۆرامی یاوان پوپه و مشیو خهموهری زوانی هۆرامی وهرشا پنه گیرا. ئهگهر ویما نهخهڵهتنمی و وهرو بهرژهوهندی کهسیی ویما بیدهنگه هورنهوچنمی، گردیما مزانمی و ….

1-گردیما ویرمانه که واژهو (ماچو)ی ساڵا 50 تا 80کا سهدهی ویهردهیهنه توانجو گاڵتهپنهکهردهو سۆرانییهکانی به زوانی هۆرامی...

2- واژهو (ماچو) فرمانو (واته)یا چه زوانی هۆرامییهنه...

3- واژهو (ماچو)ی ههرپیسه جه ویردهنه سوکایهتی بییهن به هۆرامی زوانهکا، بهدلنیاییشۆ جه ناوچهو گهرمیانییهنه که سوکایهتی بییهن به کاکهیهکا کهرکووکی و داقوقی و زهنگهنهیهکا، چونکه ئاﮆی چنی گرد قسیوی واژهو (ماچو) بهکار بهرا.

4- ماچو مهتاوو زوانی هۆرامی یا لکی ڕهسهنو زوانی هۆرامی بو، چونکه:

یهکهم، ناچهی سهربهخوشا نییا..

دووهم، کاکهیی، لاو ههلهبجهی که نزیکترین کاکهیی ناوچهکهیهنی جه هۆرامانیۆ، به سۆرانی قسی کهرا..

یهرهم، کاکهیی نهتاوانشا (ماچو)هکهیشا پاریزنا و ئامیتیوی عهرهبی، سۆرانی، هۆرامی قسی قسی کهرا...

چوارهم، ئهگهر هۆرامی، ڕهسهن زوانو ئاڤیستای بو، ئانه کاکهیی زهردهشتیی نییهنی و بهڵکو کهلام که نزیکه تهریقهتیوی ئیسلامییا و سونهت، نامی، قهسهمواردهو کاکهییا سهلهمنوش که یارانو سولتان ئیسحاقییهنی و سولتان ئیسحاقیش نامداریوی ئیسلامییا و پیسهو نهقشهبهندی و قادری و تهریقهتهکا تهری شونکوتی ویش بیینیش، ئهگهر نزیکایهتی زوانو نویستهو کهلامی جهنی هۆرامی بو، ئانه پێ ئانهیه گیڵووه که هۆرامی چا سهردهمانه تهنیا زوانو نویستهو ناوچهکهی بییهن!

بهراو من کریو ماچو لکیوی کاڵۆبییهو هۆرامی بو، بهلام ماچو، هیچ کات زوان نییا و تهنانهت پیچهوانهو ڕیزمانو هۆرامی ڕیزمانی سهربهخو جه سۆرانیش نییا.

دماجار هۆڵو ڤیستیڤالو زوانی ماچوی چه ئاروونه، دووی هوکاریش ههنی:

- دژایهتی هۆلو هۆرامییهکا پێ وهنهی به هۆرامی جه وهنگهکانه (فیرگهکانه)، که کریو ئی ڤیستیڤاڵه دهستکیسهو فهلهکهدین کاکهیی بو.

- فریودای کاکهییهکا بو چی کاتو هوروچنا سهرتاسهریهو عیراقییهنه، که کهرکونهکه متاوا کارایی سهرو هامسهنگی دهنگهکا بنیاره.

بهراو من ئهگهر خهڵکو هۆرامانی وریێ نهبا، پێ ههمیشهی مافو وهنهی به هۆرامی و زوانیو به هۆرامی ملونه موزهخانهو میژووی. مشیو ئی هۆڵهو مهڵبهندو ڕوشنویری ناهۆرامانی، ڕسوا کریو، مشیو هۆرامییهکی پهشتیا چنه کهرا.

ههرپاسه ئینه سهنگو مهحهکییهنه پێ هورسهنگنای گروپو ژیوای، ئهگهر چی بابهتهنه بهشداری کهراو مورو ڕهزامهندی و دروسبییهی به ماچوکهردهو هۆرامی دا، مشیو ئاﮆیشی ڕسوێ کریا، چونکه هۆرامی زوانو هۆرامییهکان و هۆرامان هیچ کاتیوهنه (ماچوران یا ماچوستان) نهبییهن!